AB'den TikTok'a: Küçükler için koruma varsayılan olmalı

Avrupa Komisyonu, TikTok'un küçükleri koruma mekanizmalarına ilişkin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında ön bulgularını kamuoyuyla paylaştı. Bulgular, platformun mevcut yaklaşımına doğrudan bir eleştiri niteliği taşıyor: Koruma, kullanıcının aktif olarak seçmesi gereken bir seçenek değil, sistemin baştan sunduğu bir varsayılan olmalı.

AB tam olarak ne istiyor?

Komisyon, iki somut önlem üzerinde duruyor. Birincisi, küçüklere ait hesaplarda paylaşılan içeriklerin yalnızca o kullanıcının onayladığı kişilere görünür kılınması; ikincisi, bu içeriklerin diğer kullanıcıların "Sana Özel" akışında önerilmemesi. Mevcut durumda, gizli olarak ayarlanmış hesaplar bile başkalarının takip listelerinden bulunabiliyor ve profil fotoğrafları herkes tarafından görülebiliyor. Komisyon'un bu bulgulara yönelik somut bir çözüm üretilmediği takdirde TikTok'a yıllık küresel cirosunun yüzde altısına kadar para cezası uygulanabileceği de belirtildi.

AB'nin teknoloji sorumlusu yaptığı açıklamada, "Yüksek düzeyde koruma, bir tercih seçeneği olmamalı; varsayılan olmalıdır" ifadesini kullandı. Bu cümle, düzenleyici mantığın özünü oldukça net biçimde ortaya koyuyor.

Bu gelişme Türkiye'deki TikTok ekosistemi için ne anlama geliyor?

Türkiye, TikTok kullanıcı sayısı bakımından Avrupa'nın önde gelen ülkeleri arasında yer alıyor; genç kullanıcı yoğunluğu ise dikkat çekici boyutlarda. Türkiye'de TikTok'a yönelik doğrudan bir DSA yükümlülüğü bulunmuyor; ancak bu düzenlemenin dolaylı etkileri göz ardı edilemez.

Birincisi, TikTok küresel ölçekte varsayılan ayarlarını değiştirmek zorunda kalırsa bu değişiklikler Türk kullanıcıları da kapsayacak. İkincisi, Türkiye'de KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) çerçevesinde çocuklara ait verilerin işlenmesi zaten özel hükümler barındırıyor. AB'nin bu adımı, düzenleyici baskının yalnızca Avrupa'ya özgü olmadığını ve benzer taleplerin başka coğrafyalarda da gündeme gelebileceğini gösteriyor. Küçüklere yönelik içerik üreten ya da bu kitleyi hedefleyen markaların ve ajansların mevcut kampanya yapılarını bir an için durup değerlendirmesi gerekiyor.

Algoritmik öneri sorusu henüz çözüme kavuşmadı

Komisyon'un açıklamasına göre, TikTok'un öneri sistemlerinin yarattığı "tavşan deliği etkisi" — yani kullanıcıyı giderek daha uç içeriklere yönlendiren kıvrımlı algoritma döngüsü — üzerine yürütülen ayrı bir soruşturma hâlâ devam ediyor. Bu ikinci soruşturma, ilk bulgulardan çok daha geniş kapsamlı sonuçlar doğurabilir; zira öneri algoritmalarına müdahale, platformun temel iş modelini doğrudan etkiler.

Öte yandan eleştirel bir perspektiften bakıldığında, bazı platform araştırmacıları varsayılan kısıtlamaların küçüklerin deneyimini iyileştireceğini kabul etmekle birlikte, bu önlemlerin yaş doğrulama altyapısı güçlendirilmeden tek başına yeterli olmayacağını savunuyor. Başka bir deyişle, hesap ayarlarını sıkılaştırmak ancak kullanıcının gerçekten reşit olup olmadığı güvenilir biçimde doğrulanabiliyorsa anlamlı bir koruma sağlar.

İngiltere iletişim düzenleyicisi Ofcom'un geçen hafta TikTok hakkında başlattığı benzer bir çocuk güvenliği soruşturması da bu tablo içinde değerlendirilmeli. Birden fazla yetki alanının eş zamanlı harekete geçmesi, düzenleyici baskının yalnızca geçici değil kalıcı bir eğilime dönüştüğüne işaret ediyor.

Aksiyon önerisi

Türkiye'de küçüklere yönelik içerik üreten ya da bu kitleyi kampanyalarında hedefleyen dijital pazarlamacılar için şu an iyi bir gözden geçirme dönemi: TikTok'taki influencer anlaşmalarınızda ve reklam hedefleme parametrelerinizde yaş kısıtlamalarının nasıl kurgulandığını belgeleyin. DSA doğrudan bağlayıcı olmasa da benzer yükümlülüklerin Türkiye mevzuatına yansıma ihtimali, önceden hazır olmayı değerli kılıyor. Hesap varsayılan ayarları değiştiğinde kampanya erişim rakamlarının nasıl etkilenebileceğini şimdiden modellemek, sonraki adımlar için gerçekçi bir zemin sağlar.