Türkiye Okul Güvenliğini Yapay Zekâyla Taramayı Planlıyor

Sistem Ne Yapacak?

Türkiye Millî Eğitim Bakanlığı, son dönemde yaşanan okul içi silahlı saldırıları gerekçe göstererek yapay zekâ destekli bir öğrenci izleme sistemi kurmayı gündemine aldı. Plana göre sistem; devamsızlık örüntülerini, disiplin kayıtlarını ve suç risk faktörlerini bir arada değerlendirerek her öğrenci için risk skoru üretecek. Okul yönetimleri ve rehberlik servisleri bu skorları erken müdahale kararlarında kullanacak.

Bakanlık yetkililerinin açıklamalarından derlenen bilgilere göre model, veriyi yalnızca anlık değil, zaman serisi olarak analiz edecek; yani bir öğrencinin davranış örüntüsündeki ani değişimler de sisteme sinyal olarak girecek.

Neden Şimdi?

Türkiye'de 2024-2025 öğretim yılı boyunca okul çevresinde birden fazla silahlı olay yaşandı ve bu olaylar kamuoyunda derin bir tartışma yarattı. Hükümetin bu sistemi bir yanıt olarak konumlandırması, siyasi açıdan anlaşılır; ancak "yapay zekâ kullanılıyor" ifadesinin ardında somut bir metodoloji henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil.

Bu belirsizlik kritik bir soru doğuruyor: Sistem hangi veri kaynaklarını beslenecek? Yalnızca okul içi kayıtlar mı, yoksa sosyal medya verisi, aile gelir bilgisi ya da sağlık kayıtları da dahil edilecek mi?

Sosyal Medya Bağlantısı: Görünmez Halka

Haberler şimdilik sosyal medyadan veri toplanacağını doğrudan belirtmiyor; ancak benzer projelerin uluslararası örneklerine bakıldığında bu konuyu gündemde tutmak şart. ABD'de bazı okul bölgelerinin öğrencilerin sosyal medya paylaşımlarını yapay zekâyla izlediği bilinen bir gerçek. Türkiye'deki sistem bu kapsamı içermese bile, risk skorlamasının sosyal medya davranışlarına genişletilmesi teknik olarak son derece kolay bir adım.

Dijital pazarlamacılar ve içerik üreticiler açısından bu durum, platform verilerinin nasıl üçüncü taraflarla kesişebileceğini bir kez daha gündeme taşıyor. Bir gencin Instagram paylaşımı bugün "içerik" olarak görülüyorsa, yarın bir algoritma tarafından "davranış sinyali" olarak yorumlanabilir.

Karşı Görüş: Erken Uyarı mı, Önyargı Üreteci mi?

Sistemi savunanlar, davranış değişikliklerini zamanında fark etmenin gerçekten hayat kurtarabileceğini öne sürüyor. Rehberlik hizmetleriyle entegre bir erken uyarı mekanizması, özellikle kalabalık okullarda gözden kaçan vakaları tespit etmede işe yarayabilir.

Öte yandan eleştirmenler, bu tür algoritmaların tarihsel olarak sosyoekonomik açıdan dezavantajlı grupları orantısız biçimde hedeflediğini vurguluyor. Devamsızlık sıklıkla kronik hastalık, bakım sorumluluğu ya da ekonomik zorunlulukla bağlantılıdır; disiplin kayıtları ise öğretmen-öğrenci ilişkisindeki güç dengesizliklerini yansıtabilir. Bir modelin bu yapısal bağlamı görmezden gelerek "risk skoru" üretmesi, var olan eşitsizlikleri pekiştirme riskini taşır.

Yapay zekâ etiği alanındaki araştırmacılar, eğitim verisi üzerinde çalışan modellerin şeffaflık ve itiraz mekanizmaları bakımından sağlık ya da finans sektörüyle aynı standartlara tabi tutulması gerektiğini uzun süredir savunuyor.

Türkiye'nin Daha Geniş Bağlamı

Türkiye'nin bu adımı, küresel bir trendin parçası: Hükümetler her geçen yıl eğitim kurumlarına daha fazla tahmine dayalı analitik uygulamaya çalışıyor. Ancak Türkiye özelinde kişisel verilerin korunması mevzuatının nasıl uygulandığı ve bağımsız denetim mekanizmalarının işleyişi, sistemin meşruiyeti açısından belirleyici olacak.

Ne Yapmalı?

Eğer dijital içerik üretiyor, okul çağında bireylere yönelik pazarlama yapıyor ya da eğitim teknolojisi alanında çalışıyorsanız bu gelişmeyi yakından takip etmenizi öneririm. Millî Eğitim Bakanlığı'nın ilerleyen süreçte yayımlayacağı teknik dokümanlara ve Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun bu sisteme ilişkin açıklamalarına dikkat edin. Sistem hangi verileri kullandığını, nasıl denetleneceğini ve öğrenci başvuru haklarını netleştirmedikçe, güvenlik vaadi gerçek bir güvenceye dönüşmeyecek.